Αξιότιμε Κύριε πρόεδρε, κυρίες και κύριοι Υπουργοί,

Θα ήθελα κατ’ αρχάς να σας ευχαριστήσω για τη τιμητική αλλά και ουσιαστική πρόσκληση να σας ενημερώσω, ως πρόεδρος της «Διεθνής Διαφάνεια – Ελλάς» για τα θέματα της διαφάνειας και της αντιμετώπισης της διαφθοράς και μάλιστα την ημέρα που έχει καθιερωθεί ως η «Παγκόσμια ημέρα κατά της Διαφθοράς» από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών.

Είναι αυτονόητες οι αρνητικές επιπτώσεις της διαφθοράς στην οικονομία, την ανάπτυξη και την αποτελεσματική διακυβέρνηση μιας χώρας. Σε μια εποχή μάλιστα που η οικονομική κρίση έχει διευρύνει το πρόβλημα, η αντιμετώπιση αυτών των φαινομένων είναι ακόμα πιο σημαντική και επιτακτική. Ας μην ξεχνάμε ότι ζούμε σε μια εποχή όπου φαίνεται να κλονίζεται η πορεία της παγκόσμιας ανάπτυξης και να τίθεται σε αμφισβήτηση η οικονομική πρόοδος. Η έννοια του δίκαιου κέρδους και ο σεβασμός προς το κοινωνικό ευ ζην προβάλλουν ως αιτήματα ακόμη επιτακτικότερα, δεδομένων των προκλήσεων με τις οποίες μας έφερε αντιμέτωπους η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση. Θεωρούμε πως η διαφάνεια και η διασφάλιση της λογοδοσίας είναι τα απαιτούμενα πρώτα βήματα για να αντιμετωπιστεί η κόπωση φαινομενικά στέρεων δομών, η μειωμένη συμμετοχή και η αυξανόμενη δυσπιστία των πολιτών. Απαραίτητη είναι, όμως, η αρωγή της πολιτικής βούλησης, για την ανασύσταση ουσιωδών λειτουργιών του δημοκρατικού συστήματος. Εξάλλου, ο δείκτης διαφθοράς αντανακλά το βαθμό στον οποίο διακυβεύονται οι αρχές και λειτουργίες της δημοκρατίας.

Ποια είναι η κατάσταση στη χώρα μας. Δυστυχώς καθόλου καλή. Οι ποιοτικές μετρήσεις μας δείχνουν ότι δεν υπάρχουν σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των χωρών της ΕΕ. Ακόμα και την αίσθηση για το πού πηγαίνουμε στο μέλλον οι εκτιμήσεις των Ευρωπαίων συνοδοιπόρων μας συμπίπτουν με τις δικές μας.

Στις ποσοτικές όμως μετρήσεις ( τόσο τις διεθνείς όσο και αυτών που διεξάγουμε εμείς) αλλά και στον δείκτη αντίληψης της διαφθοράς η διαφορά μεταξύ της χώρας μας και των άλλων χωρών της ΕΕ είναι εμφανής και τείνει να μεγαλώνει. Ενώ ο μέσος όρος της ΕΕ στην ερώτηση «Σας ζητήθηκε να δωροδοκήσετε ώστε να σας παρέχουν υπηρεσία πού δικαιούστε» είναι στο 8%, για την χώρα μας στην ίδια ερώτηση απαντούν θετικά το 27% των πολιτών (στοιχεία του 2007). Στον δείκτη αντίληψης της διαφθοράς η χώρα μας βρίσκετε στην τελευταία θέση μεταξύ των 27 της Ε.Ε. (στοιχεία 2009).

Γιατί υπάρχει αυτή η διαφοροποίηση; Στη χώρα μας έχουμε ορισμένα δομικά προβλήματα που αν δεν τα λύσουμε δεν θα μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε με αποτελεσματικότητα το ζήτημα της διαφθοράς.

Το νομικό πλαίσιο στην χώρα μας δεν είναι χειρότερο από αυτό των άλλων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υπάρχουν βέβαια πάντα περιθώρια σημαντικής βελτίωσης και σε αυτή τη κατεύθυνση κινείται με τις προτάσεις της η «Διεθνής Διαφάνεια- Ελλάς». Όμως το πρόβλημα στην χώρα μας είναι ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόζονται – ή δεν εφαρμόζονται οι νόμοι. Η πολιτεία και γενικότερα η κρατική εξουσία στις διάφορες μορφές της αν δεν υποθάλπει τη διαφθορά, δημιουργεί συνθήκες μέσα από τις οποίες η ανοχή προς την διαφθορά και η έλλειψη εφαρμογής των νόμων είναι μεγαλύτερη από άλλες προηγμένες κοινωνίες. Θα αναφέρω μερικά μόνο (αλλά χαρακτηριστικά παραδείγματα ) για να σας περιγράψω τι εννοούμε: Η νομιμοποίηση πολλών γενεών αυθαιρέτων, που οδηγεί τους πολίτες στην σκέψη «ας κτίσω και τι θα κάνουν θα το νομιμοποιήσουν..!!!!», ή ακόμα και ο διακανονισμός χρεών και φορολογικών υποχρεώσεων.

Σε αυτό προσθέστε τη πολυπλοκότητα, τη ασάφεια στους νόμους και τη πολυνομία που διέπει το νομικό μας σύστημα, τη γραφειοκρατία της δημόσιας διοίκησης, τον ελλιπή έλεγχο, τον μη καταλογισμό ευθυνών και ποινών, την ύπαρξη δεκάδων νόμων που δεν εφαρμόσθηκαν και τους τραγικούς χρόνους απονομής της δικαιοσύνης. Σχεδόν πάντα αναμένουμε ερμηνευτικές εγκυκλίους ώστε να καταλάβουμε πώς θα εφαρμοστεί ο νόμος. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι σχεδόν κάθε χρόνο έχουμε νέο φορολογικό νομοσχέδιο, άλλοτε το ονομάζουμε μίνι άλλοτε δομικό αλλά κάθε φορά είναι καινούργιο. Η λύση είναι απλή. Καθαροί νόμοι. Πιστή εφαρμογή του νόμου πάντα και παντού.

Ένα ακόμα στοιχείο διαφοροποίησης είναι η λεγόμενη μικροδιαφθορά ( το φακελάκι) που είναι αρκετά διαδεδομένο στην καθημερινότητα μας και επιβαρύνει υπέρμετρα την αντίληψη της διεθνούς κοινωνίας για το εύρος της διαφθοράς στη χώρα μας. Με αυτό τον τρόπο εθιζόμαστε στην παρανομία, γινόμαστε όλοι συνυπεύθυνοι, μειώνονται οι αντιστάσεις μας.

Ταυτόχρονα η παιδεία μας δεν εξόπλισε τους πολίτες με τα αναγκαία εφόδια που θα τους επέτρεπαν να ασκούν εποικοδομητικά τον κυρίαρχο ρόλο που τους αναθέτει μια ευνοούμενη δημοκρατική πολιτεία. Δημιουργήθηκαν σοβαρές ρωγμές στην λειτουργία του πολιτεύματος, με αποτέλεσμα να αλλοιωθούν οι θεσμοί της πολιτείας.

Νομίζω ότι κατέστησα σαφές πού βρίσκετε η ρίζα του προβλήματος, ποια είναι η εικόνα της σημερινής Ελλάδας και για ποιό λόγο είμαστε τελευταίοι στην Ευρώπη.

Πρέπει λοιπόν να κινηθούμε σε δύο κατευθύνσεις. Στην προσπάθεια να αλλάξουμε αυτή τη νοοτροπία και να διαμορφώσουμε μια νέα συνείδηση στον πολίτη και συγχρόνως να προχωρούμε στις αναγκαίες αλλαγές των θεσμικών κανόνων πού διέπουν την καθημερινότητά μας

Η Διεθνής Διαφάνεια - Ελλάς έχει επισημάνει την έλλειψη ισχυρών διατάξεων οι οποίες να υποστηρίζουν τη διαφάνεια στον δημόσιο Βίο και να διευκολύνουν την άσκηση του ελέγχου της εξουσίας, με στόχο την καλύτερη, αποτελεσματικότερη και δικαιότερη Δημόσια Διοίκηση.

Κατά καιρούς έχουμε επισημάνει τους άξονες πάνω στους οποίους θα έπρεπε να κινηθούμε και φυσικά έχουμε καταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις:

• Ο πρώτος άξονας αφορά τη ισχυροποίηση του θεσμικού πλαισίου μέσω του οποίου θα είναι δυνατή όχι μόνο η παρακολούθηση και ο έλεγχος της εξουσίας αλλά και η πλήρης διαφάνεια στις πράξεις των κυβερνητικών και κρατικών φορέων, που αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα εμπέδωσης και ενδυνάμωσης των δημοκρατικών θεσμών. Η πρόσφατη δέσμευση του Υπουργού Εσωτερικών για δημοσίευση των αποφάσεων στον διαδίκτυο, που με μεγάλη χαρά ακούσαμε, αποτελεί πάγιο αίτημα μας. Τα δειλά βήματα της προηγούμενης κυβέρνησης πρέπει να γίνουν γοργός βηματισμός. Αλλά προτού για παράδειγμα δημοσιευθεί ο ισολογισμός ή ο απολογισμός ενός νοσοκομείου ή ενός Οργανισμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης, πρέπει πρώτα να συνταχθεί. Υπάρχουν πολλά που μπορούν να γίνουν σε αυτή την κατεύθυνση. Θα επαναλάβω όμως ότι είναι βασικό να εφαρμοστεί το ήδη υπάρχον νομικό πλαίσιο.
• Ο δεύτερος άξονας ζητά την καθιέρωση αποτελεσματικών μεθόδων ελέγχου, ώστε να υποστηριχθεί η διαδικασία διαδοχικών μηχανισμών, οι οποίοι θα καθιστούν εφικτό τον επιμερισμό των ευθυνών σε κάθε επίπεδο διαδικασίας. Η υπευθυνότητα και η υποχρέωση λογοδοσίας και απολογισμού των εξουσιών προς τους εντολοδόχους πολίτες θα αναπτύξει την υπευθυνότητά τους και τη δυνατότητα επιλογών. Επιτρέψτε μου, ως παράδειγμα και μόνο, να αναφέρω ότι οι συναρμοδιότητες υπουργείων και οι γκρίζες ζώνες της δημόσιας διοίκησης αποτελούν βασικούς παράγοντες της καθυστέρησης λήψης αποφάσεων και της διαφθοράς που αυτή συνεπάγεται. Ενδεικτικά για την κατεδάφιση των αυθαιρέτων είναι σήμερα υπεύθυνοι 6 έως 7 διαφορετικοί φορείς. Δημιουργήστε μία Υπηρεσία Κατεδαφίσεων Αυθαίρετων και αφαιρέστε τη σχετική αρμοδιότητα από κάθε άλλη υπηρεσία.
• Ο τρίτος άξονας αφορά τη μεγαλύτερη δυνατή θωράκιση ενάντια στα οργανωμένα συμφέροντα και τις συντεχνίες, της ανεξέλεγκτης κομματοκρατίας, της διαφθοράς και της αδιαφάνειας εις βάρος των ατομικών ελευθεριών, των πολιτών και τελικά της ίδιας της Δημοκρατίας. Φυσικά και ο έλεγχος του πολιτικού χρήματος αποτελεί πρώτη προτεραιότητα με τη θέσπιση ενός νέου εκλογικού νόμου, την ανασύνταξη του πολιτικού συστήματος και τη δεσμευτική καταγραφή όλων των οικονομικών δοσοληψιών των κομμάτων και γενικότερα του πολιτικού προσωπικού. Διαφάνεια παντού είναι το σύνθημά μας.

Θα μπορούσα να αναφερθώ σε πολλές και λεπτομερείς προτάσεις που κατά καιρούς έχουμε καταθέσει και αφορούν πολλά Υπουργεία και Υπηρεσίες. Για παράδειγμα η Διεθνής Διαφάνεια διαθέτει ένα σημαντικό εργαλείο το «Σύμφωνο Ακεραιότητας» ( Integrity Pact) το οποίο είναι στην διάθεσή σας. Ο χρόνος όμως δεν επιτρέπει να επεκταθώ και σε άλλες. Είμαστε όμως πάντα στη διάθεση σας και ευελπιστούμε σε μια στενή και εποικοδομητική συνεργασία.

Πολλοί πολίτες έχουν κατά καιρούς απευθυνθεί σε μας για να αναφέρουν προβλήματα διαφθοράς και αδιαφανείς διαδικασίες είτε γιατί αγνοούν την ύπαρξη υπηρεσιών που μπορούν να αντιμετωπίσουν τα θέματα αυτά (Διεύθυνση Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΛ.ΑΣ, ο Γενικός Επιθεωρητής Δημόσιας Διοίκησης κλπ) είτε γιατι δεν εμπιστεύονται τους θεσμούς της πολιτείας. Μπορούμε να τους κατευθύνουμε, να τους στηρίξουμε και να τους συμβουλεύσουμε και φυσικά να μεταφέρουμε αυτές τις εμπειρίες στους αρμόδιους Υπουργούς ή υπηρεσιακούς παράγοντες. Η Διεθνής Διαφάνεια έχει ήδη δημιουργήσει και λειτουργεί 32 «Κέντρα Νομικής Υποστήριξης και Συνηγορίας» σε 23 χώρες (18 Ευρωπαϊκές) με εντυπωσιακά αποτελέσματα. Δρομολογούμε τη λειτουργία και στην χώρα μας ενός αντίστοιχου κέντρου.

Κύριε πρόεδρε, κυρίες και κύριοι

Υπάρχει άμεση ανάγκη η μάχη κατά τις διαφθοράς να αποτελέσει κοινό παρονομαστή δράσης για όλες τις υγιείς δυνάμεις της κοινωνίας. Δεν είναι ένα ζήτημα που αφορά μόνο την κυβέρνηση ή κάποιο από τα κόμματα. Η διαφθορά δεν έχει κομματική ταυτότητα. Η θέσπιση αυστηρών κανόνων και κωδίκων συμπεριφοράς είναι ουσιαστικός παράγοντας επιτυχίας. Οι πολιτικοί καλούνται πρώτοι αυτοί να τους εφαρμόσουν ως αρχικό βήμα επανάκτησης της χαμένης εμπιστοσύνης του κόσμου. Η εισαγωγή κατάλληλων μαθημάτων σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και η ευρύτατη ενημερωτική εκστρατεία για την ευαισθητοποίηση των πολιτών ως προς το τεράστιο κόστος της διαφθοράς στους ίδιους και στη κοινωνία πρέπει να αποτελέσουν αναπόσπαστο μέρος αυτής της προσπάθειας. Η καταπολέμηση της διαφθοράς είναι έργο των πολιτών, της κοινωνίας και των ηγετών της. Είναι ίσως το σημαντικότερο Εθνικό ζήτημα. Ήδη από το βήμα του Συνεδρίου που είχαμε διοργανώσει το 2008 και εσείς κύριε πρόεδρε μας είχατε κάνει την τιμή να είστε ομιλητής είχαμε προτείνει τη στενή συνεργασία των κομμάτων, ώστε να υπάρξει άμεση λύση. Με ικανοποίηση ακούσαμε τις εξαγγελίες σας για διακομματική συναίνεση και συνεργασία . Η «Ανοικτή Κοινωνική Συμμαχία Ακεραιότητας και Διαφάνειας» που ξεκινήσαμε το 2008 είναι στη διάθεση σας. Κανείς δεν μπορεί να δηλώνει αθώος όσο η διαφθορά δεν αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά. Όλοι μαζί πρέπει να απομονώσουμε και να καταστρέψουμε τα αποστήματα που δηλητηριάζουν την καθημερινότητά μας, όπου και αν αυτά βρίσκονται.

Εμείς θα συνεχίσουμε να καταθέτουμε τις προτάσεις μας. Θα επικροτούμε κάθε θετικό βήμα που θα γίνεται και θα είμαστε απέναντι σας σε κάθε αδικαιολόγητη καθυστέρηση.
Ευχαριστώ,