«Η Διαφάνεια ως παράγοντας επιτυχίας στα έργα και η χρήση εργαλείων καταπολέμησης της διαφθοράς»

Θα ήθελα κατ’ αρχάς να ευχαριστήσω τους διοργανωτές για την πρόσκληση και ιδίως τον πρόεδρο του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος τον κ. Αλαβάνο, τον πρόεδρο των Πολιτικών Μηχανικών κ. Ζηγούρη, τον πρόεδρο του Ελληνικού τμήματος του ASCE καθηγητή κ. Μέργο, τον πρόεδρο του Ελληνικού τμήματος του ΡΜΙ κ. Γιώτη και τον πρόεδρο της οργανωτικής επιτροπής κ. Χατζηπάνο. Το ζήτημα της διαχείρισης των τεχνικών έργων και ιδίως αυτών που συμβάλλουν στον εκσυγχρονισμό και στη δημιουργία των υποδομών είναι για τη χώρα μας κομβικής σημασίας, για την στήριξη της ανάπτυξης που την έχουμε ανάγκη ώστε να βγούμε από την οικονομική κρίση που περνάμε.

Για όποιους από εσάς πιθανόν να μην γνωρίζετε την οργάνωση της οποίας έχω την χαρά αλλά και την τιμή να είμαι πρόεδρος, επιτρέψτε μου να σας πω δύο λόγια για το ποιοι είμαστε και τι επιδιώκουμε. Η «Διεθνής Διαφάνεια» είναι μία Μη Κυβερνητική Οργάνωση με παγκόσμια δράση. Είμαστε η μοναδική ΜΚΟ που έχει ως αποκλειστικό στόχο την καταπολέμηση της διαφθοράς. Η έδρα μας είναι στο Βερολίνο. Ιδρύθηκε το 1993 από διακεκριμένες προσωπικότητες με παγκόσμια αναγνώριση. Απαρτίζεται από περισσότερα από 100 εθνικά τμήματα. Η Διεθνής Διαφάνεια δραστηριοποιείται σε θεσμικό επίπεδο και επιδιώκει να προωθεί προτάσεις και πρωτοβουλίες, ώστε να υπάρξουν οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις που θα επιτρέψουν τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών καταπολέμησης της διαφθοράς. Ταυτόχρονα, ευαισθητοποιούμε τον κόσμο για το κόστος της διαφθοράς και αυτό διότι η διαφθορά καταπολεμείται μόνο με τη σύμπραξη όλων των υγιών δυνάμεων και κυρίως των ίδιων των πολιτών.

Μετά από αυτά ίσως αναρωτιέστε για ποιο λόγο είμαι εδώ σήμερα. Ποιός είναι ο λόγος που η οργανωτική επιτροπή επέλεξε τον πρόεδρο της Διεθνούς Διαφάνειας - Ελλάδας ως ομιλητή. Δεν θα πρωτοτυπήσω βέβαια, αν επισημάνω από την αρχή κάτι που σχεδόν όλοι γνωρίζουμε. Ότι η επιτυχής υλοποίηση ενός έργου είτε αυτό είναι τεχνικό είτε διαφορετικής μορφής, εξαρτάται από τέσσερις παράγοντες: τον χρόνο, το κόστος, την ποιότητα και τέλος την ασφάλεια. Δεν πρόκειται να σας κουράσω με λεπτομέρειες γιατί είμαι σίγουρος ότι οι εξαιρετικοί ομιλητές που θα ακολουθήσουν θα σας αναλύσουν τους παραπάνω παράγοντες με σαφήνεια και πληρότητα. Θα εστιάσω όμως την προσοχή σας σε δύο άλλους παράγοντες που επηρεάζουν θετικά ή αρνητικά και τους τέσσερις που προανέφερα. Τη διαφάνεια και τη λογοδοσία.

Η διαφάνεια στην διαχείριση έργων είναι ουσιαστικής σημασίας. Η πληρότητα και η διαφάνεια της πληροφόρησης τόσο στη διαδικασία της ανάθεσης όσο και σε αυτήν της εκτέλεσης, βοηθά στη μείωση του κόστους, στο χρόνο κατασκευής καθώς και στην ποιότητα. Διαφάνεια σημαίνει διαγωνισμός με ανοικτούς κανόνες και ίσους όρους για όλους. Διαφάνεια σημαίνει υγιής άμυλα που συντελεί στη δημιουργία ανταγωνιστικών εταιρειών. Η διαφάνεια προσφέρει την ασφαλιστική δικλίδα με την οποία θα εξαλείψουμε τις ατασθαλίες και θα εξασφαλίσουμε ένα σωστό αποτέλεσμα. Όπως όλοι γνωρίζετε, η χώρα έχει μεγάλο έλλειμμα ανταγωνιστικότητας. Μέσω της διαφάνειας και της σωστής διαχείρισης μπορούμε να αλλάξουμε, μπορούμε να γίνουμε ανταγωνιστικοί και να πετύχουμε. Είναι καθήκον όλων να κατακτήσει η χώρα μας τη θέση που της αρμόζει στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα.

Η Διεθνής Διαφάνεια πιστεύει ότι ο μεγάλος εχθρός στην επιτυχία της εκτέλεσης ενός έργου είναι η διαφθορά, η οποία συντηρείται και από την κακοδιοίκηση. Η πάταξη της διαφθοράς απαιτεί ένα πολυμέτωπο αγώνα, που βασίζεται στην εφαρμογή μιας σειράς ρυθμίσεων και δράσεων.

Επιτρέψτε μου να αναφέρω μερικά μόνο, αλλά χαρακτηριστικά παραδείγματα προτάσεων. Παρόλο που η αρχική σκέψη αφορά το δημόσιο, η εφαρμογή τους και στον ιδιωτικό τομέα θα ήταν εφικτή και προσοδοφόρα:

- Η ανάρτηση στο διαδίκτυο της διαχείρισης του έργου από ανάθεση μέχρι εκτέλεση
- Η υποχρέωση της πλήρους ασφάλισης
- Ενιαίο σύστημα εξαγγελίας των δημόσιων διαγωνισμών
- Η καθιέρωση των όποιων ελεγκτικών μηχανισμών έξω από τον οργανισμό, ο οποίος ανέθεσε τη σύμβαση
- Η θεσμοθέτηση της μεθόδου των διαδοχικών προσφορών μέσω Διαδικτύου σε πραγματικό και περιορισμένο χρονικό διάστημα
- Η θεσμοθέτηση συστήματος αποδοχής ή αποκλεισμού (pass or fail) εφ’ όσον πληρούνται οι ελάχιστες τεχνικές προδιαγραφές – απαιτήσεις κ.λ.π.

Σε αυτή την προσπάθεια της καθιέρωσης της διαφάνειας, έχουμε πλέον πολύτιμους συμμάχους.

Θα ξεκινήσω από την τεχνολογία και τη βοήθεια που μπορεί να μας προσφέρει. Πολλοί διαγωνισμοί του Δημοσίου και του ευρύτερου Δημόσιου τομέα, αποφεύγουν τις νέες τεχνολογίες και τις διευκολύνσεις που προσφέρουν, όπως «ο διάβολος το λιβάνι». Ας υποθέσουμε ότι κάποιος πολίτης (για την πληροφόρησή του) θέλει να δει πόσους διαγωνισμούς έχει προκηρύξει ο Δήμος της Αθήνας ή το Πανεπιστήμιο Πάτρας και ποιοι ήταν οι μειοδότες. Σήμερα αυτό είναι αποστολή ακατόρθωτη. Στις άλλες χώρες υπάρχουν στο διαδίκτυο ΟΛΟΙ οι διαγωνισμοί του δημοσίου, για όλα τα έργα που έχουν προκηρυχθεί.

Η άμεση δημοσιοποίηση της απόφασης για την εκτέλεση ενός έργου δίνει τη δυνατότητα σε κάθε ενδιαφερόμενο να προετοιμαστεί έγκαιρα και προσεκτικά για τη φάση της προσφοράς. Σημαντικό ρόλο παίζει η σαφής περιγραφή του έργου που θέλουμε να εκτελέσουμε. Η ανάρτηση στο διαδίκτυο (και μάλιστα σε τόπο που ο κάθε ενδιαφερόμενος έχει εύκολη πρόσβαση) των πληροφοριών που αφορούν το έργο, δίνει μια ευρύτερη δυνατότητα ελέγχου. Πληροφορίες, όπως ποιές εταιρίες έχουν καταθέσει προσφορά, ή με ποια έκπτωση διεκδίκησαν το έργο, είναι χρήσιμες και μπορούν να αξιολογηθούν. Αλλά και η εξέλιξη του έργου θα μπορούσε να δημοσιοποιείται ώστε να είναι εύκολη η καταγραφή των οικονομικών και χρονικών αποκλίσεων. Θα μπορούσα να συνεχίσω για πολύ ώρα ακόμα αλλά ο χρόνος δεν το επιτρέπει.

Εκτός όμως από τη χρήση της τεχνολογίας η Διεθνής Διαφάνεια διαθέτει και εργαλεία δουλειάς, που η υιοθέτησή τους διεθνώς έχει να επιδείξει σημαντικά θετικά αποτελέσματα.

Το πιο ενδιαφέρον είναι το «Σύμφωνο Ακεραιότητας» (Integrity Pact), ένα εργαλείο που ανέπτυξε η Διεθνής Διαφάνεια για την καταπολέμηση της διαφθοράς κυρίως στους δημόσιους αλλά και στους ιδιωτικούς διαγωνισμούς. Αποτελεί μια συμφωνία που συνάπτεται μεταξύ της πολιτείας (Υπουργείο ή Υπηρεσία) ή της εταιρείας που θέλει να κάνει τον διαγωνισμό και των επιχειρήσεων που ενδιαφέρονται να καταθέσουν προσφορά. Περιλαμβάνει υποχρεώσεις και δικαιώματα που θέλουν να αποκλείουν τη δυνατότητα δωροδοκίας. Επίσης, εμπεριέχει ένα σύστημα ανεξάρτητης παρακολούθησης και λογοδοσίας. Για παράδειγμα, οι προσφέροντες πρέπει να γνωστοποιούν κάθε προμήθεια ή έξοδο που πραγματοποίησαν σε σχέση με το έργο. Προβλέπονται δε συγκεκριμένες κυρώσεις, όπως ο αποκλεισμός από τη διαδικασία, ακόμα και η έκπτωση του αναδόχου.

Η καταπολέμηση της διαφθοράς, είτε αυτή αφορά το δημόσιο είτε τον ιδιωτικό τομέα, είναι μία πρόκληση που κανείς από εμάς δεν δικαιούται να την προσπεράσει. Το αντίθετο, είμαστε υποχρεωμένοι να την πολεμήσουμε γιατί μόνο έτσι θα εξασφαλίσουμε ένα βιώσιμο μέλλον για την πατρίδα μας.

Γνωρίζοντας ότι η διαφθορά είναι εκείνη που προκαλεί την φτώχια, επιτρέψτε μου να τελειώσω με τρεις λέξεις

Η διαφάνεια συμφέρει!!!

Διοίκηση και εκτέλεση έργων χωρίς διαφάνεια είναι σαν ένα αμύγδαλο χωρίς ψίχα.
Ευχαριστώ για την προσοχή σας και εύχομαι καλή επιτυχία στις εργασίες του συνεδρίου σας.